Khi văn hóa tâm linh được quan tâm

Mạch nối hiện tại – quá khứ

Vùng Quỳnh Nhai từng là cái rốn của văn hóa miền Tây Bắc. Múa xòe Thái lần đầu tiên về thủ đô biểu diễn cho Bác Hồ trong buổi tiếp Đại sứ Liên Xô sau giải phóng Tây Bắc chính là xòe Quỳnh Nhai. Nhiều điệu như táng xa (xòe khăn), kếp phjắc (xòe hái rau), quắt bó héo (tiễn hoa về rừng)… là kho tàng văn hóa phi vật thể quý giá của vùng này.

Khi di dân, nhiều công trình văn hóa ngập sâu trong hồ nước mênh mông. Đó là một sự hy sinh của người dân các dân tộc cho cách mạng, cho dòng điện thắp sáng tương lai ngày mai của đất nước. Để giữ gìn những di sản văn hóa trước khi bị ngâm trong nước vĩnh viễn, nhiều đoàn cán bộ của Viện Khảo cổ đã được cử về vùng lòng hồ, tìm cách phục chế, lưu giữ di sản văn hóa để cho hậu thế nơi đây không bị đứt mạch, hay có những khoảng trống giữa hiện tại với quá khứ.

Cảm nhận và biết ơn sự hy sinh của đồng bào các dân tộc ở Quỳnh Nhai nói riêng, của vùng lòng hồ thủy điện nói chung, kết hợp với  chủ trương của Nhà nước, UBND huyện xây dựng dự án phục dựng di tích đền thờ Linh Sơn – Thủy Từ và Nàng Han – hai đền thờ văn hóa tâm linh gắn bó hàng mấy thế kỷ trong đời sống của nhân dân Quỳnh Nhai.

Tìm lại lễ hội

Bà Bạc Thị Hoàn – Trưởng phòng VHTT kiêm GĐ Trung tâm VHTT huyện  Quỳnh Nhai – cho biết: "2 đền thờ khôi phục là đền thờ thần linh và đền thờ hang, trước đó hai đền này ở cách xa nhau mấy trăm mét ở bên sông, sau khi khôi phục đặt sát cạnh nhau để tiện cho bà con đến thắp hương vào ngày rằm, mùng một"…

Khi có ý định khôi phục đền, UBND tỉnh đã cùng Hội Khảo cổ học và Bảo tàng tỉnh Sơn La lập kế hoạch, lên ý tưởng, hỏi ý các già làng trưởng bản để khôi phục lại nguyên hiện trạng đền, từ gian nào thờ thần linh, gian nào thờ người có công với cách mạng, các liệt sĩ…

Những nhà phục dựng đã di dời và đặt lại 4 viên đá cổ (nằm sâu dưới đất 2m dưới chân đền cũ, minh chứng cho sự xuất hiện của đền vào thế kỷ thứ 17), vào khu vực đền khôi phục lại, để đáp ứng nguyện vọng bà con cho nơi thờ tự mới. Việc phục dựng được thực hiện theo hướng xã hội hóa, từ tháng 10.2011 đến tháng 5.2012 hoàn tất. Đền Nàng Han gồm 3 gian có diện tích 31,59m². Đền thờ Linh Sơn – Thủy Từ, đền thờ thần sông, thần suối được xây mới gồm 3 gian có diện tích 64,68m², tổng mức đầu tư trên 3,4 tỉ đồng.

Cùng với việc khôi phục đền thờ, việc phát huy, giữ gìn những lễ hội của các dân tộc vùng này như  của người Kháng – lễ hội Kin Pang Á cầu mong sức khỏe, làm ăn gặp nhiều may mắn, ước gì được nấy, trong lễ hội có múa khăn, hay của người Thái có lễ hội Kin Pang Then, có múa nón, múa đàn tính, hát khắp, hạn khuống,… Xây dựng và phục dựng những nơi thờ tự linh thiêng cũng như các lễ hội văn hóa ở khu tái định cư cho đồng bào vùng thủy điện Sơn La đã góp phần bảo vệ vốn di sản quý giá của đại gia đình các dân tộc Việt Nam.